Mr. J.A. de Wilde -

Bekende antirevolutionaire politicus, die in zijn optreden altijd zeer joviaal was. Zijn ouders kwamen van het eiland Tholen; zijn vader was later een vooraanstaande antirevolutionair en wethouder in Den Haag. Hijzelf was advocaat in Goes en Den Haag en werd in 1918 Tweede Kamerlid. In 1919 werd hij tevens wethouder van financiën in Den Haag en in die functie werkte hij samen met Willem Drees. In 1933 volgde zijn benoeming tot minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Colijn III. Hij had onder meer te maken met de toenemende agitatie van nationaal-socialisten. Als minister van Financiën in het kabinet-Colijn IV trad hij in 1939 af vanwege bezwaren tegen de in zijn ogen te dure plannen voor werkverschaffing van Romme. Na 1945 was hij nog bijna zeven jaar Tweede en Eerste Kamerlid.

ARP
in de periode 1918-1952: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister
Jacob Adriaan geboorteplaats en -datum
Goes, 7 januari 1879

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 10 januari 1956

levensbeschouwing
Gereformeerdpartij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

• - 

  advocaat en procureur te Goes, van 1905 tot juli 1908 
• - 

  advocaat en procureur te 's-Gravenhage, van juli 1908 tot 25 mei 1933 
• - 

  lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 7 september 1916 tot 1 september 1931 (in 1916-1919 voor kiesdistrict 's-Gravenhage II) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 27 mei 1933 
• - 

  wethouder (van financiën) van 's-Gravenhage, van 2 september 1919 tot 15 oktober 1923 
• - 

  wethouder (van financiën en gemeentebedrijven) van 's-Gravenhage, van 15 oktober 1923 tot 1 september 1931 
• - 

  minister van Binnenlandse Zaken, van 26 mei 1933 tot 24 juni 1937 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1937 tot 24 juni 1937 
• - 

  minister van Financiën, van 24 juni 1937 tot 19 mei 1939 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1939 tot 27 juli 1948 
• - 

  geïnterneerd hotel in "De IJzeren Man" te Vught, van 30 juni 1941 tot december 1941 (zogenaamde "Ehrenhaft") 
• - 

  geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint Michielsgestel, van december 1941 tot 1942 
• - 

  lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 15 juli 1952 

• - 

  secretaris Centraal Comité van de ARP, van 1918 tot 1925 
• - 

  hoofdredacteur AR-dagblad "Nieuwe Haagsche Courant, van 1913 tot 1920 (medeoprichter) 
• - 

  hoofdredacteur AR-dagblad "De Zeeuwsche Courant, van 1913 tot 1920 (medeoprichter) 
• - 

  lid redactie AR-dagblad "De Standaard", van 1919 tot 1922 
• - 

  fractiesecretaris ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van september 1922 tot september 1925 
• - 

  vicevoorzitter Centraal Comité van de ARP, van 1925 tot 26 mei 1933 
• - 

  vicevoorzitter Centraal Comité van de ARP, van 1937 tot 1949 
• - 

  vicefractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1939 tot 26 juli 1948 
• - 

  lid seniorenconvent illegale ARP, van 1942 tot 1945 
• - 

  waarnemend voorzitter ARP, 1945 
• - 

  voorzitter studiecommissie Centraal Comité naar het processieverbod, 1950 
• - 

  erelid ARP, van 3 april 1954 tot 10 januari 1956 

lijsttrekkerschap etc.

• - 

  Was bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1937 nummer 2 op de ARP-kandidatenlijst 

• - 

  secretaris Staatscommissie inzake de Nederlanse taal (Staatscommissie-Kuyper), 1909 
• - 

  adjunct-secretaris Koninklijk Nationaal Steuncomité, vanaf 22 augustus 1914 
• - 

  plaatsvervangend lid en plaatsvervangend voorzitter Commissie van deskundigen voor de tabaksaccijns, vanaf juni 1921 
• - 

  lid Staatscommissie inzake de financiële verhouding tussen Rijk en Gemeente (Staatscommissie-Van Lynden van Sandenburg), van 1 september 1921 tot september 1927 
• - 

  voorzitter Raad van Beheer gemengd bedrijf Haagsche Tram Maatschappij te 's-Gravenhage, van 1926 tot 1931 
• - 

  voorzitter Haagsche Maatschappij voor gasdistributie (als wethouder) 
• - 

  voorzitter bouwgrondmaatschappijen "Meer en Bosch" en "Ockenburgh" 
• - 

  president-directeur Coöperatieve Spaar- en Voorschotbank "Boaz" te 's-Gravenhage, tot mei 1933 
• - 

  lid bestuur Vereeniging tot Christelijke verzorging van krankzinnigen, tot mei 1933 
• - 

  voorzitter Rijkscommissie van advies voor werkverruiming, tot juni 1933 
• - 

  voorzitter Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening, van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936 
• - 

  voorzitter Rijkscommissie van advies voor werkverruiming, vanaf 1939 
• - 

  voorzitter Nederlandsche Bakkerij Stichting, van 1939 tot 1942 
• - 

  regeringscommissaris voor de wederopbouw van Rotterdam, vanaf 16 mei 1940 
• - 

  voorzitter Electriciteitsraad, van 1947 tot 1949 
• - 

  lid Raad van Commissarissen Zuid-Hollandse Bank, vanaf 1947 
• - 

  lid commissie van beroep voor Christelijk onderwijs 
• - 

  vicevoorzitter Nationaal Comité Handhaving Rijkseenheid, vanaf 1946 

afgeleide functies, presidia etc.

• - 

  voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Herziening Gemeentewet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1929 tot april 1930 
• - 

  voorzitter vaste commissie voor de Belastingen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1932 tot juli 1933 
• - 

  secretaris van de ministerraad, van mei 1933 tot februari 1937 
• - 

  voorzitter begrotingscommissie voor Openbare Werken en Wederopbouw (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 december 1945 tot 3 juni 1946 
• - 

  voorzitter vaste commissie voor de Rijksuitgaven (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 21 september 1946 tot 27 juli 1948 

voortgezet onderwijs

• - 

  gymnasium-a, Openbaar "Gymnasium Haganum" te 's-Gravenhage, vanaf 1 september 1892 

academische studie

• - 

  klassieke talen (kandidaats), Vrije Universiteit te Amsterdam, tot 1901 
• - 

  rechtsgeleerdheid, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 1901 tot 1905 
• - 

  rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 5 oktober 1905 

als parlementariër

• - 

  Sprak in de Tweede Kamer vooral over financiën en binnenlandse zaken (gemeentefinanciën) en enkele malen over onderwijs 

opvallend stemgedrag

• - 

  Behoorde in 1922 tot de minderheid van zijn fractie die bij de eerste lezing van grondwetsherziening tegen hoofdstuk III (Staten-Generaal) stemde. Stemde ook bij de tweede lezing tegen hoofdstuk III. 
• - 

  Behoorde in 1932 met Schouten en Visscher tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel stemde over een korting van 3 procent op de salarissen van gemeentepersoneel 
• - 

  Behoorde in 1952 tot de minderheid van zijn fractie die bij de eerste lezing van de grondwetsherziening tegen het (verworpen) wetsvoorstel inzake uitbreiding van het ledental van de Eerste Kamer stemde 

takenpakket (bewindspersoon)

• - 

  Was als minister van Binnenlandse Zaken ook belast met Posterijen, Telefonie en Telegrafie (incl. radio-zaken) en met ambtenarenzaken en pensioenen 

als bewindspersoon (beleidsmatig)

• - 

  Stelde in 1933 het zogenaamde ambtenarenverbod in, waardoor ambtenaren geen lid mochten zijn van bepaalde organisaties (onder meer de NSB) 
• - 

  Had een belangrijk aandeel in de partiële Grondwetsherziening van 1937. Deze Grondwetsherziening maakte de benoeming van ministers zonder portefeuille mogelijk en opende de mogelijkheid van het instellen van openbare lichamen van beroep en bedrijf. Zijn voorstel om revolutionaire volksvertegenwoordigers hun lidmaatschap te kunnen ontnemen, werd bij de tweede lezing verworpen. In oktober 1937 verving hij als minister van Financiën zijn ambtgenoot Van Boeijen bij de verdediging van de voorstellen in de Tweede Kamer. 
• - 

  Belangrijkste benoemingen tijdens zijn ministerschap (1933-1937): J.P. Fockema Andreae (lib., Commissaris der Koningin in Groningen), J. Linthorst Homan (lib., Commissaris der Koningin in Groningen), W.G.A. van Sonsbeeck (rk, Commissaris der Koningin in Limburg), L.H.N. Bosch ridder van Rosenthal (chu, Commissaris der Koningin in Utrecht), S.J.R. de Monchy (chu, burgemeester van 's-Gravenhage) 

als bewindspersoon (wetgeving)

• - 

  Bracht in 1933 een wet tot stand waarbij Rotterdam onder meer werd uitgebreid met het grondgebied van de gemeenten Hoogvliet en Pernis 
• - 

  Bracht in 1934 wetten tot stand inzake vereniging van de gemeenten Enschede en Lonneker, van de gemeenten Aengwirden en Schoterland (nieuwe gemeente Heerenveen), en van de gemeenten Borkel en Schaft, Dommelen en Valkenswaard 
• - 

  Bracht in 1935 wetten tot stand inzake opheffing van de gemeenten Hedikhuizen, Herpt, Heusden, Nieuwkuijk en Oudheusden (nieuwe gemeente Heusden), tot vereniging van de gemeenten Lierop en Someren, en tot vereniging van de gemeenten Zegwaart en Zoetermeer 
• - 

  Bracht in 1935 de Radio-Omroepzenderwet tot stand. Hiermee wordt de Nederlandse Omroep-Zender Maatschappij (Nozema) opgericht, die belast wordt met de aanleg en exploitatie van zendinrichtingen ten behoeve van de radio-omroeporganisaties. 
• - 

  Bracht in 1936 wetten tot stand inzake vereniging van de gemeenten Beverwijk en Wijk aan Zee en Duin, van de gemeenten Boschkapelle, Stoppeldijk, Hengstdijk en Ossenisse (nieuwe gemeente Hontenisse) en van de gemeenten IJsselmuiden, Grafhorst, Wilsum, Kamperveen en Zalk en Veecaten (nieuwe gemeente IJsselmuiden) 
• - 

  Bracht in 1936 de Wet tot bescherming der bevolking tegen luchtaanvallen tot stand. De wet voorziet onder meer in de bouw van openbare schuilkelders, de opzet van een luchtbeschermingsorganisatie en het geven van overheidsinformatie over hoe te handelen bij luchtaanvallen. 
• - 

  Bracht in 1936 samen met de ministers Van Schaik en Colijn de Wet op de weerkorpsen tot stand. Hierdoor worden organisaties van particulieren verboden, die zich richten op het deelnemen aan hetgeen tot de taak behoort van de weermacht of politie bij het handhaven van rust, veiligheid en openbare orde. Dit verbod is vooral gericht tegen de W.A. (Weer Afdeling) van de NSB 
• - 

  Bracht in 1937 een wijziging van de Kieswet tot stand, waardoor het stelsel van restzetelverdeling gunstiger werd voor grote partijen. Er wordt een waarborgsom ingevoerd bij deelname aan Tweede Kamerverkiezingen. De waarborg vervalt als niet 75% van de kiesdeler wordt gehaald. 

algemeen

• - 

  Tegenstander van de benoeming van vrouwen in het openbaar bestuur 
• - 

  Behoorde in 1918 in zijn fractie tot de minderheid die zich tegen de komst van het kabinet-Ruijs de Beerenbrouck keerde 
• - 

  Als minister wilde hij alle sollicitanten naar een burgemeesterspost persoonlijk zien, ook als de sollicitant al diverse keren voor andere vacatures bij hem op bezoek was geweest. Voor een middagaudiëntie stonden soms wel 180 mannen op de lijst, die hij in een razend tempo liet komen en gaan 
• - 

  Wilde begin september 1938 aftreden, vanwege de door hem voorziene onmogelijkheid te komen tot een sluitende begroting vanwege de uitgaven voor jeugdwerklozenzorg. Werd op 11 september 1938 door de koningin gevraagd aan te blijven, mede gezien de internationale spanningen, en voldeed aan dit verzoek. 
• - 

  Trad in 1939 af als minister, vanwege een geschil van mening met zijn collega's over het financiële beleid en in het bijzonder met de minister van Sociale Zaken, Romme, over extra uitgaven voor de bestrijding van de jeugdwerkloosheid 
• - 

  Werd in 1948 niet meer gekandideerd voor de Tweede Kamer in verband met zijn leeftijd 
• - 

  Was in december 1949 de enige afwezige in het debat en bij de stemming over de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië 
• - 

  Was in de eerste helft van 1950 afwezig langdurig vanwege ziekte 

uit de privésfeer

• - 

  Was medeoprichter van de Nieuwe Haagsche Courant 
• - 

  Zijn vader was bakker, wethouder van 's-Gravenhage (1907-1916) en lid Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland (1916-1927) 

verkiezingen

• - 

  Werd in 1913 in het district Arnhem na herstemming verslagen door K. Eland (ul) en in het district Gouda door jhr. W.Th.C. van Doorn (eveneens na herstemming). Eindigde in het district Zaandam als derde achter J.E.W. Duijs (sdap) en J. Limburg (vdb). 
• - 

  Werd in 1948 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep I: Noord-Brabant, Zeeland, Utrecht en Limburg 

niet-aanvaarde politieke functies

• - 

  secretaris-generaal ministerie van Binnenlandse Zaken, mei 1940 (gevraagd door generaal Winkelman; trok zich na 1 dag bedenktijd terug) 

woonplaats(en)/adres(sen)

• - 

  Utrecht, tot 21 juli 1890 
• - 

  's-Gravenhage, van 21 juli 1890 tot 20 oktober 1905 
• - 

  Goes, van 20 oktober 1905 tot 27 juli 1908 
• - 

  's-Gravenhage, vanaf 27 juli 1908 
• - 

  's-Gravenhage, Valkenboschlaan 7, omstreeks 1925 
• - 

  's-Gravenhage, Duinweg 18, omstreeks 1927 en nog in 1938 
• - 

  's-Gravenhage, Koninginnegracht 96d, omstreeks 1947 en nog in 1955 

ridderorden

• - 

  Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 juni 1926 
• - 

  Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 30 augustus 1939 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

• - 

  lid Zeeuwsch Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen 
• - 

  lid Nieuwe of Litteraire Sociëteit "De Witte" te 's-Gravenhage 

publicaties

• - 

  "Het ontslag der ambtenares bij huwelijk" 
• - 

  "Overheid en middenstand" 
• - 

  "De beteekenis van het gereformeerd beginsel" 
• - 

  "Den leider trouw. Een woord naar aanleiding van den politieken moordaanslag op Dr. Kuyper" (1909) 
• - 

  "Het volk ten baat. De geschiedenis van de A.R. partij" (1949) (met C. Smeenk) 
• - 

  artikelen in diverse antirevolutionaire persorganen 

literatuur/documentatie

• - 

  J. Bosmans, "Wilde, Jacob Adriaan de (1879-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 617 
• - 

  Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 
• - 

  Wie is dat? 1956 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederlandhuwelijk/samenlevingsvorm

• - 

  gehuwd te 's-Gravenhage, 20 oktober 1905 (echtgenote overleden 10 maart 1943) 
• - 

  gehuwd (tweede huwelijk), 13 september 1944 

echtgeno(o)t(e)/partner
A.M. Kuijpers, Adriana Maria

2e echtgeno(o)t(e)/partner
R. Nederbragt, Rosina

kinderen

• - 

  2 zoons en 3 dochters (uit eerste huwelijk) 
• - 

  1 dochter (uit tweede huwelijk) 

vader
H. de Wilde, Hubertus

geboorteplaats en/of -datum
Tholen, 15 december 1853

moeder
J. Soetens, Jacoba

geboorteplaats en/of -datum
Oud-Vossemeer, 25 juni 1847