Dr. H.J.A.M. (Herman) Schaepman -

Priester, dichter en dé grote voorman van de katholieken aan het einde van de negentiende eeuw. Ontwierp een politiek programma en sloot een verbond met de antirevolutionairen (de 'Coalitie') van Kuyper. Stond in eigen kring lange tijd nogal geïsoleerd, omdat hij veel progressiever en socialer was dan zijn geloofsgenoten (veelal industriëlen) in de Kamer. Steunde de kiesrechtuitbreiding, invoering van de leerplicht en afschaffing van de plaatsvervanging bij het leger. Was hoogleraar aan het Seminarium te Rijsenburg. Werd in 1880 als eerste priester Tweede Kamerlid, maar pas in 1901 fractievoorzitter. Boeiende en geestige spreker met een levendige voordracht. Ook een goed schrijver. In de omgang gezellig, goedlachs, praatgraag, en met iedereen op goede voet.

Schaepmaniaan, Rooms-Katholieken
in de periode 1880-1903: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
Hermanus Johannes Aloysius Maria (Herman) geboorteplaats en -datum
Tubbergen (Ov.), 2 maart 1844

overlijdensplaats en -datum
Rome (Italië), 21 januari 1903

levensbeschouwing
Rooms-Katholiekstroming(en)
R.K. (Rooms-Katholieken) (democratische richting)

• - 

  priester R.K.-kerk, aartsbisdom Utrecht, vanaf 15 augustus 1867 
• - 

  secretaris aartsbisdom Utrecht, van 31 maart 1868 tot 1870 
• - 

  hoogleraar kerkgeschiedenis, Grootseminarium te Rijsenburg, vanaf september 1870 
• - 

  tweede secretaris aartsbisdom Utrecht, vanaf 1870 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 juli 1880 tot 11 oktober 1884 (voor het kiesdistrict Breda) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 november 1884 tot 18 mei 1886 (voor het kiesdistrict Breda) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juli 1886 tot 17 augustus 1887 (voor het kiesdistrict Breda) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1887 tot 27 maart 1888 (voor het kiesdistrict Breda) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1888 tot 15 september 1891 (voor het kiesdistrict Wijk bij Duurstede) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1891 tot 20 maart 1894 (voor het kiesdistrict Almelo) 
• - 

  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1894 tot 21 januari 1903 (voor het kiesdistrict Almelo) 
• - 

  voorzitter R.K.-Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 21 januari 1903 

• - 

  politiek redacteur dagblad "De Tijd", van 1870 tot 1882 
• - 

  redacteur maandblad "De Wachter" (na vier maanden "Onze Wachter"), van 1871 tot 1886 (medeoprichter; opgegaan in "De Katholiek") 
• - 

  lid hoofdredactie dagblad "De Tijd", 1872 (gedurende enkele maanden) 
• - 

  schrijver wekelijks hoofdartikel in katholieke Friese dagblad "Ons Noorden", tot 1884 
• - 

  redacteur dagblad "Het Centrum", van 1886 tot 1900 
• - 

  lid commissie voor het stichten eener woning met huiskapel voor de pauselijke internuntius te 's-Gravenhage, 1889 
• - 

  lid bestuur "De Katholiek", vanaf 1890 
• - 

  adviseur Bond van R.K. Werkliedenvereenigingen, aartsbisdom Utrecht, van 1893 tot 1903 
• - 

  lid Staatscommissie inzake de werkliedenverzekering, van 1895 tot 1898 
• - 

  uitgever en redacteur tijdschrift "Chronica" (staatkunde en letteren), vanaf 1900 
• - 

  pauselijk huisprelaat, vanaf 1901 
• - 

  apostolisch pronotarius, vanaf 1902 

afgeleide functies, presidia etc.

• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1894 tot mei 1894 (voorzitter vijfde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1895 tot mei 1895 (voorzitter eerste afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1896 tot mei 1896 (voorzitter eerste afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1897 tot november 1897 (voorzitter derde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1898 tot november 1898 (resp. voorzitter tweede en derde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1900 tot november 1900 (voorzitter vijfde afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1901 tot november 1901 (voorzitter tweede afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1902 tot april 1902 (voorzitter eerste afdeling) 
• - 

  lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1902 tot november 1902 (voorzitter eerste afdeling) 

voortgezet onderwijs

• - 

  gymnasium te Oldenzaal, van 1856 tot 1858 

hoger beroepsonderwijs

• - 

  priesteropleiding, Klein-seminarie te Culemborg, vanaf augustus 1858 
• - 

  priesteropleiding, Groot-seminarie te Rijsenburg, van oktober 1863 tot 15 augustus 1867 

promotie

• - 

  theologie (doctoraat) te Rome, 1869 

eredoctoraten

• - 

  filosophie en letteren, Universiteit van Leuven 

als parlementariër

• - 

  Sprak in de Tweede Kamer over diverse onderwerpen; vooral over onderwijs, en voorts onder meer over volksgezondheid (ontwerp-Drankwet), justitie, spoorwegen, visserij en Suriname. 
• - 

  Een initiatiefwetsvoorstel van zijn hand over de subsidiëring van het bijzonder onderwijs (wijziging van hoofdstuk X van de Grondwet) werd in 1887 door de Eerste Kamer verworpen. Tijdens het debat over dit voorstel spraken zowel de meerderheid van de Tweede Kamer als minister Heemskerk uit dat de Grondwet subsidiëring van het bijzonder onderwijs niet verbood. 
• - 

  Steunde in 1894 Tak van Poortvliets kieswetvoorstel en was bij de algemene verkiezingen de enige katholiek die als "Takkiaan" werd gekozen 

opvallend stemgedrag

• - 

  Stemde in 1883 vóór de conclusie van een commissie van rapporteurs, waarin een de handelwijze van het Indische Gouvernement bij het afsluiten van een contract met de Bilitonmaatschappij werd veroordeeld. Aanneming van deze conclusie was voor minister De Brauw reden om af te treden. 
• - 

  Behoorde in 1887 tot de minderheid van de Katholieken die bij de eerste lezing vóór herziening van hoofdstuk III (Staten-Generaal) van de Grondwet stemde 
• - 

  Behoorde in 1892 tot de minderheid van de Katholieken die vóór de ontwerp-Wet op de vermogensbelasting stemde 
• - 

  Stemde in 1895 als enige katholiek tegen een (verworpen) motie-Dobbelmann, waarin om handelsbescherming voor Nederlandse landbouwproducten werd gevraagd 
• - 

  Hoewel hij Takkiaan was, stemde hij in 1896 vóór de ontwerp-Kieswet van Van Houten 
• - 

  Stemde in 1898 als enige Katholiek vóór het wetsvoorstel tot afschaffing van de plaatsvervanging bij de militie 
• - 

  In 1900 stemden hij en Kolkman als enigen van de katholieken vóór de ontwerp-Leerplichtwet 
• - 

  Behoorde in 1901 tot de minderheid van de katholieken die vóór de ontwerp-Militiewet stemde 

algemeen

• - 

  Op 15 juli 1880 besloot de Tweede Kamer met 55 tegen 14 stemmen, dat hij mocht worden toegelaten als Tweede Kamerlid. Sommige leden (met name liberalen) verzetten zich op grondwettelijke gronden tegen zijn toelating. De Grondwet bepaalde dat bedienaren van godsdienst geen Kamerlid konden worden. Schaepman had echter verklaard dat hij zijn priesterambt tijdens zijn periode als Kamerlid niet zou uitoefenen. 
• - 

  Nadat hij in 1891 in zijn district Wijk bij Duurstede was verslagen, kwam hij alsnog in de Tweede Kamer omdat zijn geloofsgenoot W.C.I.J. Cremers zijn benoeming in het district Almelo niet aannam en zo de weg vrijmaakte voor nieuwe verkiezingen in dit overwegend katholieke district. 
• - 

  Werd in 1894 door de voorzitter van de Katholieke Kamerclub Haffmans aangevallen in diens krant "Venloosch Weekblad", onder meer omdat volgens Haffmans Schaepman mede de val van het kabinet-Mackay had veroorzaakt. Schaepman mijdde daarom de vergaderingen van de Katholieke Kamerclub tot na Haffmans dood (september 1896). 
• - 

  Tot zijn tegenstanders behoorde ook de conservatieve bisschop van Haarlem Ch.J.M. Bottemanne, die hem in 1894 een spreekverbod in het bisdom Haarlem opgelegde vanwege zijn steun aan het Kieswet-voorstel van Tak van Poortvliet 
• - 

  Stelde op 20 oktober 1896 met Vermeulen, Bahlmann, Dobbelmann en Travaglino een program van actie op 

uit de privésfeer

• - 

  Wilde aanvankelijk zeeman worden, maar werd afgekeurd vanwege zijn slechte ogen 
• - 

  Versloeg in 1870 voor dagblad "De Tijd" het Eerste Vaticaans Concilie 
• - 

  In Driebergen-Rijsenburg werd op 13 juli 1908 een door P.J.H. Cuypers ontworpen monument ter zijner nagedachtenis onthuld 
• - 

  In Tubbergen werd op 11 augustus 1927 een standbeeld van hem onthuld 
• - 

  Een borstbeeld van hem staat in het gebouw van de Tweede Kamer 
• - 

  In Tubbergen is in het Dr. Schaepmancentrum een kleine tentoonstelling aan hem gewijd 
• - 

  Zijn vader was burgemeester van Hellendoorn en van Tubbergen 

verkiezingen

• - 

  Werd in 1880 bij tussentijdse verkiezingen en in 1881 bij de periodieke verkiezingen bij enkelvoudige kandidaatstelling gekozen 
• - 

  Werd in 1884 en 1886 met ruim 80 procent van de stemmen gekozen en in 1887 bij enkelvoudige kandidaatstelling. 
• - 

  Werd in 1888 in de districten Breda en Wijk bij Duurstede gekozen. Opteerde voor Wijk bij Duurstede. Versloeg in Wijk bij Duurstede W. baron van Goltstein (cons.) na herstemming en werd in Breda bij enkelvoudige kandidaatstelling gekozen. 
• - 

  Werd in 1891 in het district Wijk bij Duurstede met 15 stemmen verschil verslagen door jhr. W.H. de Beaufort (lib.). Versloeg bij naverkiezingen in het district Almelo W.H. Dikkers (lib.) met circa 300 stemmen verschil. 
• - 

  Werd in 1894 in het district Almelo met ruime meerderheid gekozen. Werd in de districten Breukelen en Hilversum verslagen door resp. W.J. Royaard van den Ham (na herstemming) en Th.Ph. baron Mackay (a.r.). 
• - 

  Versloeg in 1897 in het district Almelo P. van Vliet (arp) 
• - 

  Werd in 1897 in het district Amsterdam I na herstemming verslagen door M.J. Pijnappel (o.l.) en in het district Rotterdam III na herstemming door J.B. Verhey (l.u.) 
• - 

  Werd in 1901 gekozen bij enkelvoudige kandidaatstelling 
• - 

  Was behalve in de districten Breda, Wijk bij Duurstede en Almelo ook diverse malen kandidaat in andere districten, zoals Groningen, Zaandam, Utrecht en Haarlem 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

• - 

  Corvinus (literair pseudoniem) 
• - 

  E.L.C. (literair pseudoniem) 
• - 

  "De Doctor" (bijnaam) 
• - 

  "De Rijsenburgse Professor" (bijnaam) 

woonplaats(en)/adres(sen)

• - 

  Tubbergen, tot augustus 1858 
• - 

  Rome, van 1867 tot 1870 

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 8 december 1887

overige onderscheidingen en prijzen
Ridder vijfde klasse Orde van de Gouden Leeuw van het Huis van Nassau, 31 oktober 1886

relevante buitenlandse reizen
reis naar Rome, december 1902

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid R.K.-Kiesvereeniging te Driebergenpublicaties

• - 

  "Grondwetsherziening. Een woord over onzen politieke toestand" (1884) 
• - 

  publiceerde sedert 1900 in "Chronica over staatkunde en letteren" 
• - 

  Schreef talrijke artikelen in tijdschriften en brochures op staatkundig, polemisch en geschiedkundig terrein 
• - 

  Gaf gedichten uit in 'Verzamelde gedichten' en 'Nieuwe gedichten' 

literatuur/documentatie

• - 

  Castoretpollux, "In de Tweede Kamer. Portretten" (1881) 
• - 

  F. Netscher, "In en om de Tweede Kamer. Parlementaire portretten en schetsen" (1889) 
• - 

  Levensbericht door A.M.J.J. Binnewiertz, in: Levensberichten der afgestorven medeleden van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1903/4, 182 
• - 

  Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel VI, 1218 
• - 

  Jos. van Wely, "Schaepman, levensverhaal" (1954) 
• - 

  A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 160 
• - 

  J.A. Bornewasser, "Schaepman, Herman Johan Aloijsius Marie (1844-1903)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 518 
• - 

  J. van Meeuwen, "Schaepman, Herman Johan Aloijsius Marie", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging van Nederland, deel II, 141 
• - 

  J.H.J.M. Witlox, "De Katholieke Staatspartij in haar oorsprong en ontwikkeling geschetst" (3 delen, 1919) 
• - 

  "Dagboeken en aantekeningen van Willem Hendrik de Beaufort 1874-1918", uitgegeven door J.P. de Valk en M. van Faassen, p. 1015 
• - 

  Onze Afgevaardigden, 1897 
• - 

  Ned. Patriciaat, 1940 

Biografisch Woordenboek(en)

• - 

  biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland 
• - 

  biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek 
• - 

  biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland 

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd

vader
Th.E.J. Schaepman, Theodorus Everardus Johannes

geboorteplaats en/of -datum
Zwolle, 26 januari 1810

moeder
J.F. la Chapelle, Johanna Francisca

geboorteplaats en/of -datum
Arnhem, 5 februari 1814

beroep grootvader (vaderskant)
burgemeester

beroep grootvader (moederskant)
wijnhandelaar

familierelaties
Oom van Th.F.M. Schaepman, Tweede Kamerlid