Dr. F.C. (Carel) Gerretson -

Exponent van de Utrechtse conservatief-koloniale stroming in de CHU. Stond daarmee aan de rechterzijde van die partij. Buitengewoon hoogleraar in Utrecht en secretaris van de BPM, een onderdeel van het Shell-concern. Bestreed zowel de Indië-politiek van de naoorlogse kabinetten als de steun die Tilanus daaraan gaf. Bestreed ook het door zijn partijgenoot Kernkamp tot stand gebrachte Statuut van het Koninkrijk. Kreeg bekendheid onder zijn dichtersnaam 'Geerten Gossaert'. Op latere leeftijd sterk gehinderd door doofheid en daarom nogal wantrouwend. Vanwege zijn scherpe redevoeringen zelfs in eigen politieke kring niet zo populair, maar wel bewonderd om zijn fraaie betogen. In de CHU tamelijk geïsoleerd.

CHU
in de periode 1951-1956: lid Eerste Kamer
Frederik Carel (Carel) geboorteplaats en -datum
Kralingen (thans gem. Rotterdam), 9 februari 1884

overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 27 oktober 1958

levensbeschouwing
Hervormdpartij(en)
CHU (Christelijk-Historische Unie)

• - 

  adjunct-commies ministerie van Koloniën, van 3 januari 1913 tot 31 juli 1917 (onderbroken tijdens mobilisatie) 
• - 

  secretaris directie BPM (Bataafsche Petroleum Maatschappij), vanaf 1 augustus 1917 
• - 

  bijzonder hoogleraar "oude en jongere geschiedenis van Nederlands-Indië en de vergelijkende koloniale geschiedenis, benevens de vergelijkende volkenkunde van Nederlandsch-Indië", Rijksuniversiteit Utrecht, van 1 september 1925 tot 27 juni 1939 (vanwege het fonds ten behoeve van Indologische studiën) 
• - 

  buitengewoon hoogleraar constitutionele geschiedenis van het Koninkrijk in Europa en overzee, Rijksuniversiteit Utrecht, van 27 juni 1939 tot 20 september 1954 
• - 

  geïnterneerd, vanaf 24 oktober 1940 (gedurende korte tijd) 
• - 

  lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1951 tot 3 juli 1956 

• - 

  medewerker CHU-blad "De Nederlander" 
• - 

  adviseur CHU, van 1951 tot 1955 

• - 

  redacteur maandblad "Ons Tijdschrift", van 1911 tot 1914 
• - 

  redacteur "Dietsche Stemmen", van 1915 tot 1917 
• - 

  voorzitter Nationale Unie, van 1932 tot maart 1934 
• - 

  redacteur cultureel kwartaalschrift "Leiding", van 1930 tot 1931 
• - 

  medewerker tijdschrift "De Beweging" 
• - 

  medewerker tijdschrift "Polemios" 
• - 

  medewerker tijdschrift "Roeping" 
• - 

  medewerker tijdschrift "De Groene Amsterdammer" 
• - 

  artikelschrijver in onder meer "Utrechts Provinciaal en Stedelijk Dagblad", "Leeuwarder Courant", "Het Vaderland", "De Nieuwe Rotterdamsche Courant" en "Algemeen Handelsblad" 

lager onderwijs

• - 

  Openbare lagere school te Rotterdam, van 1890 tot 1896 

voortgezet onderwijs

• - 

  studie handelsschool "Instituut Esmeijer" te Rotterdam, van 1896 tot 1900 
• - 

  toehoorder gymnasium te Amersfoort (niet voltooid) 

hoger beroepsonderwijs

• - 

  officiersopleiding KMA (Koninklijke Militaire Academie) te Breda, tot 7 december 1904 

academische studie

• - 

  wijsbegeerte (niet voltooid), Rijksuniversiteit Utrecht, van september 1906 tot december 1906 
• - 

  sociologie, "Institut Solvay" te Brussel, van 1907 tot 1911 (voltooid "avec distinction) 

promotie

• - 

  sociale wetenschappen, Universiteit te Heidelberg (Dld.), 11 januari 1917 

als parlementariër

• - 

  Sprak in de Eerste Kamer vooral over buitenlandse zaken, binnenlandse zaken en Overzeese Rijksdelen. Sprak verder o.a. enkele keren over verkeer, onderwijs, sociale zaken en economische zaken. 
• - 

  Interpelleerde op 7 februari 1956 minister Luns over het zijns inziens onjuist antwoord op een vraag over een niet geheime, nochtans niet overgelegde overeenkomst over de Deltawateren (beantwoording vond plaats door Beyen, die de afwezige Luns verving). 

opvallend stemgedrag

• - 

  Behoorde in 1953 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel over de uitbreiding van de gemeente Utrecht stemde 

algemeen

• - 

  Werd in 1916 door jhr. A.F. de Savornin Lohman gevraagd als diens opvolger in het district Goes, maar weigerde 
• - 

  In 1918 één van de leiders van een contrarevolutionaire actie 
• - 

  Behoorde in 1924 tot een groep in de CHU ('goedgezinden') die zich keerden tegen de koers van de partij en die onder meer om krachtiger steun voor de bezuinigingspolitiek van Colijn vroeg 
• - 

  Schreef regelmatig artikelen voor H. Colijn, onder andere het levensbericht van Kuyper voor de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en beschouwingen over koloniale zaken 
• - 

  Zette zich met Colijn, J.C. Kielstra en B.C. de Savornin Lohman in voor een indologische faculteit aan de Utrechtse universiteit. Deze faculteit werd opgericht als tegenhanger voor de te vooruitstrevend gevonden officiële Indische bestuursopleiding te Leiden en werd gesteund door de Indische zakenwereld, met door de Bataafsche Petroleum Maatschappij. 
• - 

  Actief in de Groot-Nederlandse Beweging. Leidde in 1925 een weinig verkwikkelijke maar effectieve actie van Vlaamse en Nederlandse aanhangers van de Groot-Nederlandse beweging tegen het Nederlands-Belgisch Verdrag. 
• - 

  In de jaren twintig en dertig bewonderaar van Mussolini; noemde zichzelf vanaf 1933 fascist. Was echter fel tegenstander van de NSB. 
• - 

  In de jaren dertig actief in de Nationale Unie, een rechtse studieclub en gematigd antidemocratische oppositiebeweging. Trachtte onder meer Colijn te bewegen naar voren te schuiven als leider van een 'koninklijk' kabinet. In augustus 1933 ging de Nationale Unie een federatie verband aan met de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond in de Corporatieve Concentratie. 
• - 

  Fel tegenstander van de Indië-politiek van de naoorlogse kabinetten. Kwam over de Indische politiek ook in conflict met CHU-leider Tilanus. 
• - 

  Werd in 1951 tot Eerste Kamerlid gekozen, vooral dankzij steun van de KNP (Welter) in de Staten van Zuid-Holland 
• - 

  Bedankte in 1953 voor het lidmaatschap van de Eerste Kamercommissie voor buitenlandse politiek, omdat hij het oneens was met de wijze waarop die commissie functioneerde 
• - 

  Keerde zich in 1954 aanvankelijk tegen het Statuut voor het Koninkrijk, dat onder het bewind van CHU-minister tot stand kwam. Hij vond dat het openlaten van de mogelijkheid voor Suriname en de Nederlandse Antillen om het staatsverband te verlaten, neerkwam op landverraad. Nadat dit bezwaar was weggenomen, stemde ook hij vóór het Statuut. 

uit de privésfeer

• - 

  Publiceerde vanaf 1911 onder het pseudoniem Geerten Gossaert dichtbundels 
• - 

  Zijn eerste echtgenote was een dochter van generaal Van Daalen, die betrokken was bij de gewelddadige pacificatie van Atjeh 
• - 

  Leed aan doofheid en sprak daarom moeilijk verstaanbaar 
• - 

  Volgens E.N. van Kleffens was Gerretson een briljante gecompliceerde geest met een onsympathiek en slecht karakter, een verwerpelijke natuur. 

anekdotes

• - 

  Toen minister Van Maarseveen, in 1949 eerstverantwoordelijke voor de soevereiniteitsoverdacht aan Indonesië, in 1951 was overleden, zei Gerretson: "Minister Van Maarseveen is vroegtijdig de genade toegediend, om de ruïne van zijn levenswerk niet te hoeven aanschouwen." 

verkiezingen

• - 

  In 1951, 1952 en 1955 gekozen door Groep IV: Zuid-Holland 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

• - 

  Geerten Gossaert (pseudoniem als dichter) 
• - 

  "Geheimrat" (vanwege zijn achterdochtige karakter) 

woonplaats(en)/adres(sen)

• - 

  Epe, Huize De Koekenberg, omstreeks 1938 
• - 

  Utrecht, Janskerkhof 11, omstreeks 1952 tot 1956 

overige onderscheidingen en prijzen
Constantijn Huygensprijs, 12 december 1950

relevante buitenlandse reizen

• - 

  Verenigde Staten en Mexico, van december 1916 tot oktober 1917 
• - 

  Nederlands-Indië, China, Korea, Japan, Venezuela, Mexico en Nederlandse Antillen, 1919 (wereldreis voor de BPM) 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

• - 

  lid Nationale Unie, van oktober 1925 tot maart 1934 (oprichter) 
• - 

  lid NVWG (Nederlandsche Vereeniging voor Waardevast Geld), van 1934 tot 1936 (lobbyclub vóór devaluatie van de gulden) 
• - 

  lid Nationaal Comité Handhaving Rijkseenheid, van 1946 tot 1950 
• - 

  lid Stichting Rijksbehoud, vanaf 1950 

rang(en) reserve-officier

• - 

  reserve-officier, vanaf 7 december 1904 
• - 

  reserve-officier, van 1914 tot 24 januari 1916 (gemobiliseerd; ongeschikt verklaard wegens hardhorendheid) 

publicaties

• - 

  "Prolegomena der Sociologie" 
• - 

  "Schriftelijke nalatenschap van Groen van Prinsterer" 
• - 

  "Muiterij of Scheuring" 
• - 

  "Briefwisseling en aantekeningen van Willem Bentinck" 
• - 

  "Experimenten" (1911) (gedichten) 
• - 

  "Die Funktion des Staates und die Wirtschaftsform bei den Niederen Jagervolkern" (dissertatie, 1917) 
• - 

  "De historische vorming van den bestuursambtenaar" (oratie, 1925) 
• - 

  "Geschiedenis der 'Koninklijke'" (5 delen, 1932-1973) 

literatuur/documentatie

• - 

  E. Henssen, "Gerretson en Indië" (Groningen, 1983) 
• - 

  J.W. van Hulst, "Gerretson dichterbij" (1985) 
• - 

  P. van Hees & G. Puchinger, "Briefwisseling Gerretson-Geyl" 5 dln. 
• - 

  G. Puchinger, Gerretson, Frederik Carel (1884-1958)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 193 
• - 

  M. van Dijk, "Frederik Carel Gerretson (1884-1958). Tussen vrijheid en gezag. Een studie naar de maatschappijkritiek van prof.dr. F.C. Gerretson" (Utrecht, 1999) 
• - 

  R. Zwart, "Gerretson contra Tilanus. Oppositie in de CHU (1948-1952)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 2001 
• - 

  Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

publicaties over en van letterkundigen
gegevens uit de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

archivalia
collectie-Gerretson, Nationaal Archiefhuwelijk/samenlevingsvorm

• - 

  gehuwd te 's-Gravenhage, 26 april 1923 (huwelijk ontbonden 12 november 1930) 
• - 

  gehuwd (tweede huwelijk) te Epe, 12 november 1941 

echtgeno(o)t(e)/partner
Ch.E. van Daalen, Christine Elisabeth

2e echtgeno(o)t(e)/partner
Ch.E. Harmsen, Christina Elisabeth

kinderen
1 zoon en 1 dochter (uit eerste huwelijk)

vader
B.J. Gerretson, Bartholomeus Johannes

geboorteplaats en/of -datum
Rotterdam, 1 december 1856

moeder
A.G. van den Heuvel, Anna Gesina

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam (omstreeks 1850)

beroep grootvader (vaderskant)
koopman

familierelaties
Zoon van B.J. Gerretson, Tweede Kamerlid